[ حديث ] يازدهم اصل : [ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ ، عَنِ الْمِنْقَرِيِّ ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ ، قَالَ : ] سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام يَقُولُ : « وَجَدْتُ عِلْمَ النَّاسِ كُلَّهُ فِي أَرْبَعٍ : أَوَّلُهَا : أَنْ تَعْرِفَ رَبَّكَ ، وَالثَّانِي : أَنْ تَعْرِفَ مَا صَنَعَ بِكَ ، وَالثَّالِثُ : أَنْ تَعْرِفَ مَا أَرَادَ مِنْكَ ، وَالرَّابِعُ : أَنْ تَعْرِفَ مَا يُخْرِجُكَ مِنْ دِينِكَ » . شرح : شنيدم از امام جعفر صادق عليه السلام مىگفت كه : يافتم دانشِ به كارْ آمدنى مردمان را همگى آن ، جمع در چهار كلمه : اوّلِ آنها اين كه شناسى مالك و صاحب كلّ اختيار خود را ؛ به اين معنى كه اعتراف كنى به اين كه انسان و اين جهان ، بىصاحب كلّ اختيارِ عالمِ عادلِ حكيمِ يگانه نيست . و دوم اين كه شناسى آنچه را كه آن صاحب كلِّ اختيار با تو كرده ؛ به اين معنى كه اعتراف كنى به اين كه خَلق آدميان و زمين و آسمان ، اگر بىتكليف و فرستادن رسولان با احكام و آداب الهى و قيامت و جزاى نيك و بد باشد ، عبث خواهد بود ؛ چه دنيا پر شر و شور است و به همين زادن و زيستن و مردن نمىارزد ، چنانچه مصنّف رحمه الله بيان كرد در جواب سؤال اوّل برادر و گذشت در شرح « فَلَوْ كَانَتِ الْجَهَالَةُ جَائِزَةً » تا آخر در خطبه . پس در هر زمان ، تكليفى و رسولى يا جانشين رسولى كه جميع آداب الهى را داند ، خواهد بود . و سوم اين كه شناسى آنچه را كه آن صاحب كلّ اختيار طلبيده از تو و به رسول زمان تو وحى كرده ؛ به اين معنى كه طلب علمِ دين كنى و دانى كه آداب الهى چيست . و چهارم اين كه شناسى آنچه را كه اگر كنى آن را ، بيرون كند تو را از دين تو ، مثل اصرار بر كبيره و مثل شركِ پيروىِ اهل رأى و ائمّهء جور . [ حديث ] دوازدهم اصل : [ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ ، قَالَ : ] قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام : مَا حق اللَّهِ عَلى خَلْقِهِ ؟ فَقَالَ : « أَنْ يَقُولُوا مَا يَعْلَمُونَ ، وَيَكُفُّوا عَمَّا لَايَعْلَمُونَ ، فَإِذَا فَعَلُوا ذلِكَ فَقَدْ أَدَّوْا إِلَى اللَّهِ حقهُ » . شرح : اين ، ظاهر است از شرح حديث هفتمِ باب دوازدهم .